تاریخ : 09/شهريور/1396 - 00:40
کد خبر : 3816
سرویس خبری : کتاب و ادبیات
 

وقتی می توان با «زیدان» غرق در مکاشفه شد

معرفی کتاب های داستانی برای علاقمندان به چراغ دانایی

وقتی می توان با «زیدان» غرق در مکاشفه شد

آینه نیوز: آن ضربه ی رعدآسا که از کمان خشونت به سینه رقیب نشست، جام جهان نمای آرزوهای یک سرزمین را شکست. «خروس» ها در لاک غصه فرو ریختند و قمریان عاشق از کشورهای مختلف برای قهرمانِ خسته، سرود وداع سردادند. و ما ماندیم و یک جام و یک تصویرِ مخدوش شده در قابی که مدام حافظه مان را قلقلک می داد که چرا غزل خداحافظی «زیزو»ی جهان فوتبال چنین تلخ و زخم آلود به دفتر تاریخ حواله شد.

سرویس کتاب و ادبیات «آینه نیوز»-مرتضی اسماعیل دوست: آن ضربه ی رعدآسا که از کمان خشونت به سینه رقیب نشست، جام جهان نمای آرزوهای یک سرزمین را شکست. «خروس» ها در لاک غصه فرو ریختند و قمریان عاشق از کشورهای مختلف برای قهرمانِ خسته، سرود وداع سردادند. و ما ماندیم و یک جام و یک تصویرِ مخدوش شده در قابی که مدام حافظه مان را قلقلک می داد که چرا غزل خداحافظی «زیزو»ی جهان فوتبال چنین تلخ و زخم آلود به دفتر تاریخ حواله شد.

 صبح فردای فینال جام جهانی 2006 هنگامی که از آسمان برلین که روزنه اش بر قاب تلویزیون از فواصل امواج هویدا بود، به مانند عادت همیشگی سرچرخاندم و چشم ها را به تعقیبِ تیترهای خبری روزنامه ها در پیشخوان دکه ها فرستادم، باز هم مانند همیشه این تعابیر سیاسی و گاه ایدئولوژیک بود که تفسیرگر اتفاقات در جهان می شد. اما برخلاف نشریات ایرانی که توهین به دینِ کاپیتان الجزایری تبارِ فرانسه را دلیلی بر رفتار عجیبش دانستند، «ژان فیلیپ توسن»؛ نویسنده و کارگردان بلژیکی، ضربه سر «زیدان» به سینه «ماتراتسی» را در آن فینال جادویی با ایتالیا، پایان بندی سکانس رویایی یک قهرمان به افسانه خویشتن می داند؛ همانند «طغیان سودا در اعماق شب های تنهایی...»

به گزارش آینه نیوز، کتاب «سودازدگی زیدان و چند داستان دیگر»؛ مجموعه داستان های برگزیده اروپایی است که به همراه کتاب های «قربانی»(جویس کرول اوتس)، «نامزدی آقای ایر»‌(ژرژ سیمنون) و «داستان‌ های گربه ‌ای»(جفری هوارد آرچر) از سوی «چترنگ»؛ ناشر تخصصی ادبیات و سینما وارد بازار کتاب شده است. و در ادامه یادداشتی را درباره این کتاب ها به امید روشن سازی چراغ هایی در آسمان مطالعه به نگارش درمی آورم.

«سودازدگی زیدان و چند داستان دیگر» به گردآوری آلکساندار همون

کتاب «سودازدگی زیدان و چند داستان دیگر» که توسط «آلکساندار همون» گردآوری و توسط نشر «چترنگ» به طبع درآمده است، چنان لذت بخش و برخی از داستان هایش به لحاظ خلاقیتِ قلم نگارانه چنان دلربا است که کتابخوان مشتاق ترغیب می شود به تکرار، رجوعی برای دوباره خواندن نماید. به خصوص برخی از داستان های این کتاب را می توان به عنوان پیشنهادی به شرط مستی، برای علاقمندان مطرح ساخت که یکی همین «سوازدگی زیدان» است. در واقع نبوغ و دانش «ژان فیلیپ توسن» چنان آدمی را حیران می کند که در پی دیگر مطالب و آثارش آستینِ جست و جو بالا بزند تا دریابد این «بروکسل»ی در 11 رمان و 5 فیلمی که خشت بر آئینه ی تماشا نهاد، چه سازها نواخته که عطر رایحه اش تا به این دل رسیده است. جالب این جا است که این نویسنده و فیلمساز قلمدان، عشقِ فوتبال به جان دارد و البته بیراه نیست راه دل بستن به معشوق هایی که در عین اجسامی از هم جدا، روحی واحد از توجه می طلبند.

«ژان فیلیپ توسن» در کتاب «سودازدگی» اش، «زیدان» را در قواره انسانی مدرن می داند که همواره گرفتار پایان ها است و طغیان قهرمان را از جنس یک شورشی در فرآیند تبخیر انسان تفسیر می کند. نویسنده ابائی از انواع تفسیرهای صورت یافته از لحظه ی نابِ جنون «زیدان» به دل راه نمی دهد که مثلا همسر ستاره سابق تیم ملی فرانسه در کتاب خود با عنوان «زیدان؛ زندگی اسرار آمیز»، نزاع خانوادگی در شب قبل از فینال برلین را موجب آن رفتار کاپیتان دانست. «ژان فیلیپ توسن» همانند مواجهه ی عریان «فروید» با کاوشِ روان «لئوناردو داوینچی»، اعتقاد دارد: «من زیدان را از نو یافتم؛ او را از آن خودم کردم. چه اهمیتی دارد که با واقعیت ارتباطی داشته باشد یا خیر؟»

قلم زیبای نویسنده و جهان خیال نمای و فلسفه گرایش، از زمین سبز فوتبال و قهرمان های درمانده اش، تفسیر به رویای کودکانی می سازد که آغوشِ گرم مادرانه گی را کم دارند و سودازدگی زیدان در آن فینال رویایی را گستراندن همه بال های نوازشی قلمداد می کند که جهان و رنگ های ضد و نقیضش برایش تاریک ساخته است. شاید بتوان رفتار «زیدان» را در خیره گی ها و سکوت، به جهان رازهای کشف نشده «تراویس بیکل» در اثر معرکه ی «مارتین اسکورسیزی» همانند دانست که چگونه در شهری خالی شده از معنای باران، جنازه خود را در تابوت «تاکسی» از میدان تایمز تا جنونِ مرگ این سو و آن سو می کشید و به قول مولانا؛ «چون کشتی بی ‌لنگر کژ می‌ شد و مژ می ‌شد».

«ژان فیلیپ توسن» درباره فرم رفتاری زیدان با رویکردی روان کاوانه می نویسد: «سودازدگی زیدان، سودازدگی من نویسنده است. می شناسمش، آن را پرورانده ام و حسش می کنم. جهان تیره و تار می شود، اعضای بدن سنگین می شوند، گذر زمان گویی کندتر، طولانی تر، آرام تر و ملال آور می شود. زیدان در هم شکسته و آسیب پذیر می شود. چیزی در ما علیه ما می شورد؛ زیدان که نشئه خستگی و تنش عصبی است، تنها می تواند عملی خشن را به اتمام برساند تا نشئگی اش را هدایت کند یا شاید هم دعوایی را، تا آن را تخفیف دهد؛ در غیر این صورت نمی تواند فشاری را که بر او سنگینی می کند فروبخواباند(این آخرین اوج گیری پیش از اتمام کار است).

کتاب «سودازدگی زیدان و چند داستان دیگر»، از این دست واژه ها و نقش های به نگار درآمده بسیار دارد که روان آدمی را نوشین می سازد و خواننده را به قلب عشق ها و جنون ها و لالایی ها و خواب هایی هدایت می کند که کمالِ بیداری است. غرق در داستان های نویسندگانی ناشناس از سرزمین های کوچک اروپایی می شویم که بزرگ هستند پندارشان و جهان شان. کتاب «سودازدگی زیدان و چند داستان دیگر» برای ارادتمندان به جهان تخیل با جادوی کلمات عشوه می سازد و بیش از آن که محصول قصه پردازی از نوع مرسوم باشد، روایتی مینی مال از مواجهات انسان با خیالاتی بس شیرین و احساس ناب رهایی در محدوده ی آرزومندی است.

برای نوشتن از کتاب، قلم بیقراری می کند و دل از زمان، طلب آرام گرفتن تیک تیکِ ثانیه هایش دارد، چرا که به زبان «حافظ» نتوان خلاص از آن زلف تابدار داشت. اما فرصت نوشتن در این قرار اندک است و از این رو به سراغ یکی دیگر از شاهکارهای کتاب «سودازدگی زیدان...» می روم که نوشته «گئورگی گوسپودینوف»؛ نویسنده بلغاری و تحت عنوان «و همه چیز تبدیل به ماه شد» است. داستانی که تنهایی و زوال آدمی را در سیاره رهایی به بهترین و جاری ترین شکل ممکن از میان واژه ها و سطرها به سمت نگاه خواننده سرریز می کند و به قول «گیدرا رادویلاسیوت»؛ زبان شناس لیتوانیایی در داستان «جذبه متن»؛ مهم ترین ملاک برای گام نهادن متنی در دشت زیبایی ها این است که روایت، راهش را بی اراده در ذهن خواننده باز کند.

داستان «و همه چیز تبدیل به ماه شد»؛ شرح هجرانی مردی است که سال ها دلش آشوب رسیدن داشت.  «کاستور» در سن 75 سال و 3 ماهه گی اش می رفت تا بمیرد تا شاید زندگی اش نظم به خود بگیرد، غافل از این که تن آسایی با رفتنی چنین غمگسارانه خود دردی است قابل پیگرد! پیرمرد همانند همه آدمیان کاروانِ جهان که ارواحی سرگردان دارند، در تنهایی هایش از اجداد تا فرزندش را در هندسه طبیعت مورد نظر قرار می دهد و درمی یابد که چگونه با گستردگی تدریجی جهان، تنهایی انسان هم به همان میزان رو به فزونی نهاد. در جایی از داستان به زیبایی می خوانیم: «می دانی ماده اصلی فضا چیست؟ از چه ساخته شده؟ از تنهایی. و تنهایی فرار است، گسترده می شود و محیط اطرافش را پُر می کند.» و همه چیز تمام می شود؛ پیش از همه آغوش هایی که عمری در انتظارش، آرزوها سر کرده ایم!

به شکلی چکیده وار می توان درباره دیگر داستان های مجموعه دلنشین «سودازدگی زیدان...» نوشت. درباره داستان «هتل کومابا امیننس با هاروکی موراکامی» که داستان مواجهات ذهنی «کریستین مونتالبتی»؛ نویسنده داستان با داستان نویس مطرح ژاپنی است. حکایت رخ به رخ شدن با جزئی ترین نشانه هایی که آیینه وار می تواند ترکیبی واحد از دست ها و نگاه ها بسازد و این اتفاق حتی به فاصله ی یک صبحانه خوردن در خیال حادث می شود.

داستان «در بازار سارایوو»؛ فصل گم شدن در دهلیز جنگ است که آتش به تن اسپینوزا، هگل، افلاطون، داستایفسکی و همه بزرگان اندیشه می زند، چرا که آتش جنگ، عمق فاصله را میان نویسندگان با مخاطبان فراهم می سازد. کتاب سوزی به دست هیولایی که همیشه سایه اش آویزان بر وجود آدمی است و از این رو «در بازار سارایوو» همانند نمایشنامه ی «جهان انزوا»ی نائومی والاس، حکایت جدایی عاشق و معشوق در پرچین جنگ است.

داستان «امواجی از سنگ» نوشته «یون فوسه» هم می تواند پیشنهاد لذت بخشی از مجموعه کتاب معرفی شده باشد. نویسنده ای که از روش ترکیبی برای خلق داستان گویی استفاده می کند تا به شیوه «ترکیب بند»ی شاعران، «وزن»ی استوار را در امواجی از خیال هدایت کند. از این زاویه یک نوع شاعرانگی در وصال کلمات داستانِ «امواجی از سنگ» می توان یافت؛ جایی که نویسنده، ترکیبی دلنشین از جملاتی ساده می آفریند.

با «خولیان ریوس»؛ نویسنده پست مدرنیست اسپانیایی در داستان «ظهور در بولوار کرایم»؛ به بولواری در پاریس می رویم که تئاترهای ملودرام جنایی در آن اجرا می شد. قهرمان داستان اعتقاد دارد؛ «در هر کاری که انجام می دهی نفر اول باش. این شعار شخصی او بود، رسالتش که از بدو تولد در او شکل گرفته بود». «اورنا نی خیلیان»؛ نویسنده و موزیسین ایرلندی در داستان «کامینو»، رقص وهم و تخیل را در شخصیت های برزخی که وامدار جهانی کافکایی هستند، مصور می کند. در داستان «قاتل» نوشته «پیتر تِرین» نیز با روایتی معماگون از فضایی وهمناک مواجه خواهیم شد؛ جنون زدگی مردی به نام «فردینان» که در پی کشف حس کشتن در وجود خود است!

«قربانی» نوشته جویس کرول اوتس

«دختر من رو ندیدین؟ بچه م رو ندیدین؟». شروع داستان با جمله مادر خطاب به پلیس این چنین است؛ جمله ای مشابه با فیلم «آخرین بار کی سحر را دیدی؟»! رمان «قربانی» داستان تبعیض ها در جهان تمایزات رنگی است؛ هنگامی که زن میانسال سیاهپوست در به در به دنبال دختر نوجوان گمشده اش می گردد و هنگامی که روح لگدمال شده دختر یافت می شود، موضوع تعرض به خود را از سوی ربایندگان مطرح می سازد و زمانی داستان هولناک تر می شود که یکی از متجاوزان، پلیس باشد!

«جویس کرول اوتس»؛ نویسنده چیره دستی که خشونتِ جهان مدرن و تبعیض و نژادپرستی را در داستان های مختلفش مورد نظر قرار داده است، در «قربانی» نیز شخصیت تازیانه خورده را همانند رمان «سیاهاب»، «دختر»ی برمی گزیند و در این جا نیز همچون آن اثر، به دنبال نقد قدرت است. چنان که اگر در «سیاهاب»، لبه ی قلم منتقدانه خود را به سمت سناتور آمریکایی برده بود، در «قربانی»، ناظم جامعه را مسبب بی نظمی و تباهی معرفی می کند. «جویس کرول اوتس» در داستان «قربانی» نیز به ظرافت داستان «جانورها»یش، به کندوکاو درون انسان ها با همه تلخی ها و دردهای نشسته در سنگینی نفَس های غربت دست می زند.

«نامزدی آقای ایر» نوشته ژرژ سیمنون

مخاطبانی که آثار پلیسی «ژرژ سیمنون» را با همه وهم ها و دلهره ها و تعقیب و گریزها و وسوسه ها و وسواس های شخصیت هایش دنبال می کنند، با فضایی کمی متفاوت در «نامزدی آقای ایر» مواجه می شوند. اگر چه باز هم جهان تخیل گرا و جنون دیوانه وار نویسنده در پرداخت به روانِ آدم های داستان جاری است. در «نامزدی آقای ایر» با غیبت «کمیسر مگره»، فضای داستانی به شکل روایتی مینی مال رفته و داستان نویس با فضاسازی و ارائه ناخنک واری از حال و هوای «آقای ایر» و شخصیت های پیرامونش به دنبال کشفِ کارآگاه وار خواننده از راز ناشکفته درون انسان ها است؛ روایتی مبتنی بر جهانی سرشار از انگاره های گریزناپذیر تهمت شنیدن و چشم در آستین نقاب افکندن! از این رو گویی رازآلودگی شخصیت «آقای ایر» در این داستان همانند وجود مجسمه زیبنده ای است که نیاز به کشف اجزای متشکله اش توسط دیدگان ناظر دارد.

«داستان های گربه ای» نوشته جفری آرچر

«داستان های گربه ای» برای بخشی دیگر از مخاطبانی که علاقمند به خواندن داستان هایی سرراست تر و زود هضم! هستند، مناسب است. چنان که کوتاهی و طنازی و سادگی داستان های این مجموعه می تواند لحظات آرامش بخشی را پیش از به خواب رفتن در شبی ماهتابی برای خواننده رقم بزند، تا غرق در کِشتی داستان ها و همنشین با کاریکاتورهای به تصویردرآمده توسط «رونالد سیرل»؛ کارتونیست نام آور انگلیسی وارد دریای رویا در خوابی گربه ای شود.

اما زیباتر از داستان های این کتاب، زندگی نویسنده سیاستمدارش می باشد که پس از رسوایی مالی در مجلس بریتانیا و دور شدن از معاونت حزب محافظه کار، «نویسندگی» را درمان دلِ ریش ریش شده در جهان قدرت دانست و خاطرات هم بند شدنش با زندانیان در طول 2 سال و 5 زندان مختلف را تحت 3 مجموعه ی دست اول به انتشار درآورد و از همین رو است که «داستان های گربه ای» بیش از حد تازگی و طراوتِ پذیرش برای خواننده دارد.