گفت و گوی آینه نیوز با بهمن کیارستمی کارگردان مستند «اکسُدوس»

مهاجرت بهانه ای است برای پرداختن به زندگی آدم ها

مهاجرت بهانه ای است برای پرداختن به زندگی آدم ها
calendar پنجشنبه 22 آذر 1397 در 11:11
بهمن کیارستمی: «اکسدوس» می توانست فیلم تلخی باشد چون به هر حال با موقعیت دردناکی مواجه هستیم اما من سعی کردم که این تلخی را با تلفیق حس متفاوتی کم کنم

نام «کیارستمی» به تنهایی معرف سینمای ایران است. شناخته شده ترین فیلمساز ایرانی در جهان همچنان در سینمای ایران می درخشد، این بار از طریق «بهمن»؛ فرزندش که مستندساز مطرحی به شمار می رود و تازه ترین ساخته اش با عنوان «اکسُدوس» در دوازدهمین جشنواره بین المللی فیلم مستند ایران «سینما حقیقت» طرفداران بسیاری پیدا کرد. بهمن کیارستمی در گفت و گو با آینه نیوز، درباره روند ساخت این مستند سخن گفت.

آقای کیارستمی، چطور شد که به داستان زندگی افغانی های مقیم ایران رسیدید و سوژه بازگشت آن ها به کشورشان را به شکل مستند درآوردید؟

من قبلا 2 جلد کتاب به نام های «فتوریاحی» و «گلشهر» در این باره تهیه کرده بودم و در تحقیقاتی که داشتم به اردوگاهی برای بازگشت مهاجران به نام مرکز بازگشت امام رضا (ع) رسیدم. ما در این مستند سعی کردیم بحث مهاجرت معکوس را مطرح کنیم و با توجه به این که زندگی ایرانی ها و افغانی ها به هم پیوند خورده به بازگشت آن ها پرداختیم.

بیشتر به دنبال طرح مساله مهاجرت بودید یا این که بازگشت مهاجران افغان برایتان مهم بود؟

واقعا نمی توان گفت که کدام یک از این ها ارجحیت دارد. مستند «اکسدوس» داستان آدم هایی است که در موقعیت خاصی به سر می برند و در حال ترک ایران هستند اما هر کدام از این آدم  ها داستان خودشان را دارند و نمی شود همه این آدم ها را در یک دسته و با یک موضوع سنجید.

کارمندان آن مرکز خیلی پویا و خلاقانه در مستند شما حضور یافتند. آیا طرح و فیلمنامه آماده ای برای این افراد در نظر گرفتید یا این که همه چیز به شکل فی البداهه و طبیعی اجرا شد؟

شانس بزرگم این بود که من را به این مرکز راه دادند چون به راحتی نمی شود در آن مکان فیلم گرفت و محدودیت هایی در این باره وجود دارد. فکر می کنم باید تشکری بکنم از وزارت کشور و اداره اتباع خارجی که امکان ساخت این فیلم را فراهم کردند. ولی ما در آنجا حداقل دخل و تصرف را داشتیم و حتی در زمان فیلمبرداری گاهی پیش می آمد که مسئولان و کارمندان آن مجموعه یادشان می رفت که ما در حال ثبت مستند هستیم. ما هیچ دخل و تصرفی برای انجام مکالمات میان مراجعه کنندگان و کارمندان آنجا نداشتیم منتهی حتما حضور دوربین یک جاهایی باعث می شود که زمان بیشتری برای سوالات اختصاص داده شود و مکالمات بیشتر مورد توجه قرار بگیرد.

این مستند در عین تلخی مهاجرت، لحن طنازانه ای به خود گرفته است، چنان که واکنش مثبت تماشاگران جشنواره را به دنبال داشته است. چگونه در اجرا به این فضا رسیدید؟

پاسخ به این سوال سخت است. برای رسیدن به این نقطه برنامه مشخصی وجود نداشت چرا که من در محیطی قرار گرفته بودم که برایم کاملا ناآشنا بود. ما وسط یک مکالمه میان طرفین قرار گرفتیم و بدون این که چیزی را بخواهیم طراحی کنیم و دخل و تصرفی داشته باشیم، صرفا شنونده بودیم. بعدا در مرحله تدوین سعی کردیم تا ریتم به وجود بیاوریم و مکالمات ضبط شده را از فیلتر سینمایی بگذرانیم. در آن مرحله این فضای شاداب و با شتاب شکل می گیرد. «اکسدوس» می توانست فیلم تلخی باشد چون به هر حال با موقعیت دردناکی مواجه هستیم اما من سعی کردم که این تلخی را با تلفیق حس متفاوتی کم کنم. به این ترتیب در مرحله تدوین لحن فیلم تعدیل شد تا مستند تبدیل به یک مرثیه نشود.

با توجه به حساسیت هایی که می توانست ایجاد شود، ملزم به این نشدید که بخش هایی از فیلم را کم کنید؟

به هر حال در مونتاژ با توجه به متریالی که دراختیار داشتیم، به انتخاب و حذف برخی سکانس ها دست زدیم. ما ساعت ها راش داشتیم و قطعا باید یک بخش هایی را کنار می گذاشتیم، منتهی اگر این معنا را داشته باشد که فیلم حاضر چیزی جدا از آن مشاهدات و خواسته ما است، باید بگویم که اینطور نیست. ما دو هفته را در آن جا گذراندیم و همان چیزی را که دیدم به ثبت درآوردم و در نهایت قالب مستند به خود گرفت. می توانم بگویم که فیلم کاملا وفادار به مشاهدات است.

نوع مواجهه تان با افغان ها چگونه بوده است؟ آیا موضع خاصی نسبت به آن ها داشتید یا به عنوان یک فیلمساز بی طرف به سوژه نگاه کردید؟

با وجود این که موضوع این فیلم درباره مهاجرت است اما باز تک تک آن آدم ها هستند که برای من مهم بودند. یک جاهایی ممکن بود که فراموش کنم که این افراد افغان یا مهاجر هستند. داستان زندگی آن ها و تفاوت هایی که با هم پیدا می کرد یک جذابیت دلنشینی را به وجود می آورد که به نظرم همین داستان های شنیدنی است که برای مخاطب جالب می شود. چه در کتاب هایم و چه در قالب فیلم این امکان وجود ندارد که مهاجرت را در یکی دو جمله بتوانم تعریف کنم. مهاجرت بحث گسترده ای است و در واقع مهاجرت به معنای این است که یک موقعیت با یکسری آدم وجود دارد و هر کدام از این آدمها فارغ از مهاجر بودنشان، داستان هایی دارند که می تواند جالب باشد. مهاجرت صرفا بهانه ای است برای پرداختن به زندگی آدم ها.

حتما از اکران فیلمتان در جشنواره سینما حقیقت راضی هستید. سالن سینما کاملا پُرشده بود و یکی از پرجمعیت ترین اکران ها را به خود اختصاص داد.

 در فضای مجازی چیزی در این باره نوشتم و واقعا این استقبال برایم جالب بود. چون فیلمساز فیلمی می سازد و نمایش فیلم و نوع واکنش مخاطبان می تواند خیلی هولناک باشد ولی برای من به خیر گذشت. از شرایط فنی سالن هم راضی بودم و امیدوارم که بتوانم چند فیلم دیگر این جشنواره را ببینم. به نظرم مستند باید مخاطب عام داشته باشد و حتی جایش در تلویزیون است. وقتی که من این جمعیت را برای تماشای فیلمم دیدم خیلی خوشحال شدم که این همه آدم مستند بین وجود دارد. برایم جالب بود که عکس العمل مخاطبان را در فضای مجازی ببینم که غیر از دوستان و همکاران، جمعی از مخاطبان نسبت به این مستند واکنش مثبت نشان دادند. این جای خوشحالی دارد و از این که یکسری نتوانستند این فیلم را ببینند، ناراحت کننده است چون استقبال مخاطب عام از سینمای مستند باعث خوشحالی است.

 

telegram instagram twitter email print chain

http://ainenews.ir/fa/news-details/8002/

chapta

نظرات حاوی توهین و هرگونه نسبت ناروا به اشخاص حقیقی و حقوقی منتشر نمی‌شود.
نظراتی که غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نمی‌شود.

نقد

تبلیغات

یادداشت

گفتگو