گفت و گوی تفصیلی و تحلیلی «آینه نیوز» با «حمیدرضا نعیمی» و گفته های صریح نویسنده و کارگردان نمایش «شرق دور شرق نزدیک»

حامد بهداد در جایگاه یک آرتیست معروف سینما در صحنه حاضر نشد/ برای گذر از تنهایی به زایش نیاز داریم/ «ادبیات مستراحی» را باید جدی گرفت!

حامد بهداد در جایگاه یک آرتیست معروف سینما در صحنه حاضر نشد/ برای گذر از تنهایی به زایش نیاز داریم/ «ادبیات مستراحی» را باید جدی گرفت!
calendar چهارشنبه 08 شهريور 1396 در 08:15
آینه نیوز: جهان امروز از پس رخدادهایی بس ناگوار در برابر رویای آفتابی انسانِ راستین، دیوارهایی از جنس غربت ساخته است تا حتی آدمی در حصار تنگ زیستن چاره را در هلاک خود و یا دیگری بجوید و این چنین می شود که چشمک سوسوی شرقِ نزدیک از عظمت روشنای شرق دور، دورمان می سازد. «حمیدرضا نعیمی» در تازه ترین اثرش به مواجهات آینه وار روح با درونی ترین نگاه آدمی می پردازد که در تنگنای ناملایمات، نای زایش نمی یابد. گفت و گوی «آینه نیوز» با نویسنده و کارگردان «شرق دور شرق نزدیک» از منظر فلسفی راهی برای کشف واقعیات فراموش شده است. گفت و گویی که از پسِ درگیری ذهنی ام پس از تماشای اثر شکل یافت و منتهی به گفت و گویی رضایت بخش نزد گفت و گوکننده و گفت و گوشونده به دلیل تمایزش با گفت و گوهای دیگر شد. امید می رود که رضایت و بهره مندی مخاطبان از این مصاحبه منجر به تکمیل این پروسه شود.

سرویس تئاتر «آینه نیوز»-مرتضی اسماعیل دوست: جهان امروز از پس رخدادهایی بس ناگوار در برابر رویای آفتابی انسانِ راستین، دیوارهایی از جنس غربت ساخته است تا حتی آدمی در حصار تنگ زیستن چاره را در هلاک خود و یا دیگری بجوید و این چنین می شود که چشمک سوسوی شرقِ نزدیک از عظمت روشنای شرق دور، دورمان می سازد. «حمیدرضا نعیمی» در تازه ترین اثرش به مواجهات آینه وار روح با درونی ترین نگاه آدمی می پردازد که در تنگنای ناملایمات، نای زایش نمی یابد. گفت و گوی «آینه نیوز» با نویسنده و کارگردان «شرق دور شرق نزدیک» از منظر فلسفی راهی برای کشف واقعیات فراموش شده است. گفت و گویی که از پسِ درگیری ذهنی ام پس از تماشای اثر شکل یافت و منتهی به گفت و گویی رضایت بخش نزد گفت و گوکننده و گفت و گوشونده به دلیل تمایزش با گفت و گوهای دیگر شد. امید می رود که رضایت و بهره مندی مخاطبان از این مصاحبه منجر به تکمیل این پروسه شود.

صادقانه بگویم که پیش از تماشای نمایش تان گمان بر این داشتم که با اثری مواجه خواهم شد که همانند موارد مشابه تنها با اتکاء به چهره ای شناخته شده همچون «حامد بهداد» می خواهد مخاطب جذب کند، اما پس از تماشای «شرق دور شرق نزدیک»، پیش فرض هایم کنار رفت و همراه با نمایشی شدم که بی اغراق به لحاظ اجرا یکی از موفق ترین ها است، چنان که هماهنگی دلنشینی میان اجزای حرکتی، صوتی، نوری و زبانی نمایش را با ریتمی شناور می توان دریافت کرد.

نمایش «شرق دور شرق نزدیک» سخت ترین نمایش دوران کاری ام بود. با وجود این که پیشتر در سالن های بزرگی مانند سالن اصلی تئاتر شهر و تالار وحدت، اجراهای متعددی با حضور تعداد زیاد بازیگران روی صحنه داشتم، اما به اندازه نمایش «شرق دور شرق نزدیک» که تنها 7 پرسوناژ دارد، برایم دشوار و پیچیده نبوده اند. شاید به این دلیل که اجراهای پیشین من یک روند منطقی در یک خط مستقیم نمایشی بود اما در «شرق دور شرق نزدیک» برای اولین بار همه داشته هایم را در بخش های نمایشنامه نویسی و کارگردانی کنار گذاشتم و سعی کردم به سراغ تجربه جدیدی بروم. تجربه ای که جدا از نگاه همیشگی ام به جامعه، تاریخ و زبان سرزمینم، به پیشنهاد جدیدی در فرم می رسد. این پیشنهاد تنها در طراحی صحنه خلاصه نمی شود، بلکه به دنبال کشفی است که در هر یک از اعضای گروه اعم از بازیگران، طراحان صحنه، نور و لباس نمایان می شود. به دلیل همین رسیدن مشترک میان اعضای گروه بود که بالغ بر 4 ماه و روزانه 6 ساعت تمرین کردیم. روند تمرین ها به نحوی بود که در ابتدا هر بار که می خواستیم براساس طرح و الگوی مشخصی کار کنیم، به یک دیوار عظیم برمی خوردیم. بعد از یک ماه دریافتیم باید ذره ذره به کشف جزئیات این نمایش برسیم. از این نظر لازم بود به جای اتود زدن از طریق درک و شهود، کشفی در ما صورت می گرفت.

همچون نگاه ملاصدرا که به رهایی روح از قید بدن در حرکتی جوهری اشاره دارد. در این نمایش می توان نشانه هایی از فلسفه ملاصدرا را یافت؛ آن جا که مرگ را معلول تباهی بدن می داند.

ما در ابتدا فرض کردیم که با کاراکترهایی شناسنامه دار مواجه هستیم و قصه ای که از نقطه A به نقطهB  می رسد اما هر چقدر که جلوتر می رفتیم، مواردی چون روح فلسفه شرقی، روح نگاه ملاصدرا و روح علم الاشیا که می توان گفت در بخشی از فلسفه غرب و به طور مشخص یونان تا پیش از سقراط وجود داشت را دریافتیم. همچنین نگاه طبیب شیرازی درباره جوهره کلام را می توان در این نمایش پیدا کرد که به تدریج خود را در فرم اثر نشان داد. حتما شنیده اید که طبیب شیرازی می گوید ما حق ثبت و تقریظ کلمه بر صفحه کاغذ را نداریم. کلمه تنها می تواند جاری شود به گونه ای که اگر در بیابان بگوییم رودخانه، در همان لحظه رودخانه ساری و جاری می شود. وقتی این مفاهیم را به کشف درآوردیم، آرام آرام به این نتیجه رسیدیم که هر چقدر امکان دارد این نمایش را در فضایی خالی و تهی اجرا کنیم و با به کارگیری هر گونه دکور و طراحی صحنه، ذهن تماشاگر را نبندیم و بگذاریم ذهن مخاطب به عنوان عنصر مهم اجرای نمایش ما فعال باقی بماند، به گونه ای که وقتی از صندلی، فنجان، توپ های تنیس و از هرگونه اشیاء حرف می زنیم، بدون هرگونه پانتومیم و یا اشاره کردن به نقطه ای خاص، تماشاگر بتواند آن شی ء را در ذهن خود تجسم کند. به این ترتیب روح آن کلمه را در صحنه جاری کردیم. به طوری که با وجود نبودن آن شی ء در صحنه بتوانیم تاثیرش را روی کاراکترها ببینیم و نیز تاثیر کاراکترها را بر روی شیء دریافت کنیم. این مساله تجربه ای تازه در تئاتر ایران بود.

نظرگاهی به «تئاتر بی چیز» و نظریه معروف گروتفسکی هم داشتید.

کاملا. هم ما بحث فضای خالی پیتر بروک را مدنظر داشتیم و راجع به آن صحبت کردیم و هم به تئاتر بی چیز نگاه کردیم. اما مساله مهم این بود که برای القای روح وحشت از مواجهه با مرگ، هستی، خدا و انسان به سمت اجرای تئاتر بی چیز نظر دوختیم و فکر می کنم که تا حدودی در این زمینه موفق بودیم. به هر حال سختی کار در این تئاتر جایی است که شما همه تکیه گاه یک بازیگر را از پیرامونش می گیرید و بازیگر بدون وجود هرگونه دکور و اشیا در صحنه و با پاهای برهنه و دست های خالی در یک گستره بسیار ترسناک فقط از طریق نور و صدا با روانشناسی رنگ، حس و همین طور فضاسازی ارتباط برقرار می کند. بازیگری که با استفاده از تخیل تماشاگر قرار است به شرق دور و نزدیک برود و از دل تاریخ قصه های جدید و یا قدیم را تجسم ببخشد. اجرای این کار توسط بازیگران نیاز به وجود حوصله بسیار داشت و بازیگران باشکوه نمایش «شرق دور شرق نزدیک» توانستند زمان سخت تمرین را دوام بیاورند و با ایثار به سمت ارائه تجربه ای تازه برای تماشاگر باشند، چرا که اعتقاد داریم مخاطب ایرانی شایستگی تماشای بهترین آفرینش های هنری را دارد و ما همیشه خود را بدهکار مخاطبان می دانیم و از این جهت گروه تئاتر شایا همواره تلاش برای ارائه آثاری درخور توجه برای تماشاگر دارد.

در ابتدا دغدغه و درد فلسفی برای اجرای چنین نمایشی نزدتان برجسته بود و یا  این که بیشتر شوق یک تجربه گرایی متفاوت را داشتید؟

من تا زمانی که در حال نوشتن نمایشنامه هستم، به عنوان مولف اول فقط دغدغه نوشتن دارم و آن زمانی است که چیزی ذهن من را به خود مشغول می کند و فکر می کنم ارائه آن برای مخاطب موجب روشنگری می شود. در هنگام نوشتن به این فکر می کنم که چه چیزهایی باعث مکث، تامل و تفکر نزد مخاطب خواهد شد. باید من و مخاطب در عرض هم به یک گستره نگاه کنیم و دیواره های سخت جنگ، نابرابری، دروغ و تزویر را دیده و به فروریختن آن ها بپردازیم. من زمانی که در حال نوشتن هستم، به دغدغه های فلسفی، سیاسی، اجتماعی و روانشناسی خود فکر می کنم. در «شرق دور شرق نزدیک» برای اولین بار به سراغ دستمالی شده ترین مضامینی رفتم که مخاطب بارها در فیلم ها و سریال های مختلف دیده است و آن نشان دادن بچه دار شدن یا نشدن است. اما همین مساله را از زاویه ای دیگر و در نگاهی ازلی و ابدی و اسطوره شناختی برای مخاطب نشان دادم. نمایش به ظاهر درباره مساله بارداری است اما در باطنش می توان مفاهیم هولناکی را مشاهده کرد. نمایش «شرق دور شرق نزدیک» به داستان زایش می پردازد اما تماشاگر ایرانی درخواهد یافت که در لایه های زیرین می توان اشاراتی از انفعال آدمی در جامعه را یافت که تاب هر اتفاق تازه ای را ندارد و مقابل زایش و نوزایی می ایستد. به عبارتی دیگر همه چیز در پرداخت من در حوزه متن شکلی از نشانه به خود می گیرد اما هنگامی که وارد حوزه اجرا می شوم کاراکترم تغییر می یابد. در واقع من هم یک نعیمی نویسنده هستم و هم یک نعیمی کارگردان و در حوزه اجرا دیگر بحث نویسنده بودنم را فراموش می کنم و به هیچ وجه دنبال این نیستم که گاری سیبِ نوشته ام چپه نشود. من در حوزه کارگردانی به دنبال عدول و عبور از متن هستم و به همین دلیل حتی به مانند یک دشمن با نویسنده برخورد می کنم. از سویی به دنبال راه هایی برای ساده کردن پیچیدگی های متن می باشم.

طراحی نور در نمایش «شرق دور شرق نزدیک» برخلاف بسیاری از اجراهای دیگر مقوله ای جدی به شمار می آید. چنان که «نور»ها در خدمت روح اثر طراحی و هدایت شده است. برای نمونه می توانم به ابتدای نمایش و هنگام ورود «کامران» اشاره کنم که نورها عمق پیدا می کنند و ترجمه ای تصویری مبنی بر این است که شخصیت از یک سفر زمانی فاصله مند وارد صحنه شده است.

به تدریج در طراحی ها، بهره مندی از نور همه چیز نمایش شد. به نحوی که طراحی صحنه، ایجاد فضاسازی و انتقال روانشناسی و تشدید لحظات و القای پیام و ایده نمایش از طریق نور انجام شد. به نظرم آقای حیدری یکی از بهترین و پیچیده ترین طراحی های خود را در نمایش ما انجام داد و همان طور که به درستی اشاره کردید از همان ابتدا براساس نگاهی که به زایش داشتیم، نورها را تنظیم کردیم و نورِ ابتدای نمایش هم نشان می دهد که یک نفر آرام آرام پا به صحنه می گذارد و این همچون یک رحم مادر است. انسانی که از یک جهان ناشناخته به درون پا می گذارد و حضورش بُعد پیدا می کند. پس نور در تمام لحظات نقش دوگانه محتوا و فرم را به زیبایی به عهده گرفت. همچنین در نمایش به طراحی صدا هم فکر کردیم.

همچنان اعتقاد دارم که بخش نخست نمایش که همراه با تک گویی و پُرگویی حامد بهداد است، وصله ای دور افتاده با بخش های دیگری است که به خوبی در قالب حرکت و آوا و زبان در هم تنیده شده اند.

به هر حال 12، 13 دقیقه مونولوگ گویی حامد بهداد در ابتدای نمایش یک ریسک بزرگ بود که من به جان خریدم و همان اندازه که شما از این بخش راضی نیستید، بسیاری نیز از این قسمت بسیار تعریف کردند و شروعی کوبنده و مناسب دیدند. من اعتقاد دارم نمایش «شرق دور شرق نزدیک» هر لحظه دارد پیشنهاد جدیدی به مخاطب می دهد؛ چنان که آن جا که در انتظار دیالوگ هستیم، مونولوگ وجود دارد و آن جا که انتظار مونولوگ داریم، سولی لوگ می آید و آن جایی که منتظر مونوگرام هستیم، دیالوگ اتفاق می افتد و از این نظر ایده های زیادی را به مخاطب ارائه می دهیم. در ابتدای نمایش به شکلی کاملا معمولی بازیگری را نشان می دهیم که دارد با خود حرف می زند و به عبارتی با صدای بلند فکر می کند و ارتباطی با مخاطب هم ندارد، یعنی دیوار چهارم شکسته نمی شود. این واگویه ها به شکل اعتراض درونی ظاهر می شود که در درون هر آدمی می تواند جریان داشته باشد. ما در ابتدا پیشنهادی معمولی و حتی رئالیستی را ارائه می دهیم اما در ادامه نشان می دهیم که این رویه پایدار نیست و وارد شکلی از فرمالیسم می شویم. ما از طریق این نوع طراحی نشان دادیم که به جای حرکت در یک خط ثابت می توانیم به تدریج وارد فضاهای متنوعی بشویم و به همین دلیل از جایی به بعد پیش بینی اتفاقات در «شرق دور شرق نزدیک» برای تماشاگر سخت می شود و ما هم دنبال این نبودیم که مانند برخی از نمایش ها تماشاگر از نمایش جلو بیفتد و از این رو همواره به دنبال ایده های تازه ای برای تماشاگر بودیم. برای نمونه در جایی از نمایش می بینیم که بازیگر بدون توسل به عامل بیرونی به تماشاگر القا می کند که انگار سر از تنش جدا شده و در دست دیگری قرار دارد و اتفاقاتی از این دست هر لحظه در نمایش ما تشدید می شود. به نظرم حامد بهداد مانند دیگر بازیگران نمایش، باشکوه بازی کرد و به هیچ وجه در جایگاه یک آرتیست معروف سینما در صحنه حاضر نشد. ایشان خود را برای اجرای یک بازی سخت و یک تجربه متفاوت آماده کرد و تمام روزها جانانه تمرینات را انجام داد. همچنین ایده های خیلی خوبی درباره بازی دوستان بازیگر ارائه کرد که من خیلی از آن ها استقبال کردم. خوشبختانه این نمایش به یک همدلی نیاز داشت و این مساله باعث رسیدن به کشف و شهود شد.

انسان در نمایش «شرق دور شرق نزدیک» گویی در رحم بزرگ جهان قرار گرفته و روزگار ناملایمات، آبستن چنین جنین نابالغی است. تشابه انسان به جنینی که علاقه ای به زایش او وجود ندارد، در نمایش به شکلی زیبا درآمده است. شما این برزخ آدمی را ناشی از سرنوشتی محتوم می دانید یا برآمده از قصورهای پایان ناپذیر آدمی؟

من قطعا به یک تقدیر تعیین شده اعتقاد ندارم و معتقدم این رفتار آدمی است که آینده دشوار و یا آرامش بخش را رقم می زند. لذا بذر آینده را خود می کاریم. من به اختیار بسیار ایمان دارم و با وجود این که ناتورالیسم ها از جبر محیط و از جبر وراثت حرف می زنند، انسان امروز ثابت کرد که حتی می توان از جبر وراثت و محیط هم گذر کرد و شایستگی ها و کرامت انسانی خود را حفظ کرده و به منصه ظهور رساند. من اعتقاد دارم انسان عصر مدرنیته در این 2 قرن و اندی که گذر کرده ایم به شدت به سمت اضمحلال خود قدم برداشته است و با وجود افزایش انواع دسترسی های اطلاعاتی و پیشرفت های تکنولوژیک انسان امروز به شدت از همنوع خود دور شده است و آدمی بیش از هر زمان دیگری تنها است.

فکر می کنید امروزه بدترین زمان ممکن برای تولد و زایش انسان به شمار می آید؟ و مواجهات ناگوار برای بشر امروز موجب نازایی و حتی عقیم ماندگی اش در راه رسیدن به کمال شده است؟

بله، بشر امروز ظاهرا دارای انواع امکانات است اما بیشتر از همیشه ترسناک شده است. ما فجایع مختلف تاریخی مانند حمله مغول ها را از سر گذرانده ایم اما آیا با فجایع دیگری دچار نگردیده ایم؟ آیا ترافیک، آلودگی هوا، سونامی اشتباهات پزشکی، گرانی، فقر، فحشا و اختلاس ها به اندازه فاجعه جنگ ها و تهاجم ها جامعه ایرانی را تهدید نکرده است؟ انگار افرادی در حال مقابله با هر زایشی هستند. اما این نوزایی امری ناگزیر است که باید به آن تن داد. ما باید به اصلاح اشتباهات و اشکالات خود دست بزنیم. راهی جز این نداریم که همگام با جامعه جهانی در راه تعالی گام برداریم. در این مسیر باید هم به رفاه جامعه خود فکر کنیم و هم در سرنوشت بشریت نقشی موثر ایفا کنیم. ما امروز برای گذر از تنهایی به زایش نیاز داریم و به لبخند و شعر و مهربانی.

شما در نمایش «شرق دور شرق نزدیک» از آواهای موسیقی به تناوب استفاده کردید و روح موسیقی در کلیت اثر جاری است؛ آواهایی که می تواند مرهمی برای دلِ انسان سرگشته باشد. من با تماشای این نمایش به یاد رمان «هیاهوی زمان» نوشته جولین بارنز افتادم که درباره زندگی شوستاکوویچ است و در نمایش شما نیز در جایی اشاره به ریوالدی می شود. در آن رمان می خوانیم که هر زمان حوصله موزیسین سر می رفت، سراغ اجرای اثری خارج از قواعد مرسوم و به دلخواه دل خود بود. شما هم در این نمایش به سراغ آواهای دور و نزدیکی رفتید که به آن دلبسته اید!

بله، من هم روح آواهای موسیقی را در این اثر جاری و ساری یافتم و اصولا نمایش «شرق دور شرق نزدیک»، نمایشی چند آوایی است و اعتقاد دارم موسیقی جدا از نمایش نیست. ما در این نمایش شخصیت های ایرانی را از نقاط مختلف ایران می بینیم و متناسب با آن همراه با آواها و موسیقی و زبانشان می شویم، مثلا شخصیتی را از عصر گذشته وارد می کنیم و می بینیم که روح آواز مغولی را از دوران خود به همراه دارد یا زنی را می بینیم که در ایران زندگی نکرده اما ریشه ایرانی دارد و چون از اسپانیا وارد شده، ما روح موسیقی اسپانیش را از او دریافت می کنیم. من فکر می کنم نمایش های امروز ما از روح کلام، آوا، ترانه، آواز و موسیقی خالی شده است.

ارسطو در کتاب «سیاست»، ضمن عنوان ساختن این که انسان، حیوانی سیاسی است، به نقش بارز زبان در حیات انسان اشاره می کند. به نظر شما انفصال زبانی که برآمده از سیری تاریخی است، موجب انحطاط انسان در جهان شده است؟

زبان، مفهوم بسیار سخت و غامض و پیچیده ای است. در کتاب عهد عتیق آمده است که بشر در حال ساختن بنایی بود و روزی خداوند دید که بشر دارد به بالای آن می رسد و از این رو تفرقه زبانی را ایجاد کرد تا بشر بیشتر از آن چه باید، بالاتر نرود و به جایگاه خدایی نرسد. همین نگاه نشان از اهمیت بحث زبان دارد. امروزه با وجود انواع پیشرفت هایی که به واسطه کلاس های آموزش زبان خارجه در جامعه ایرانی رخ داده است، باز هم یک خارجی با ورود به کشورمان دچار مشکل برقراری ارتباط می شود. زبان پارسی ما با ریشه عمیقی که دارد به جز چند کشور محدود، گستردگی ندارد اما همین زبان، شکوه خود را در آثار خلق شده توسط شاعران و فیلسوفان بزرگ ایران زمین نشان داد و توانست حتی خود را به جامعه جهانی معرفی کند. زبان مبحثی است که انسان همواره درگیرش بوده و بشر در آینده به سمت یکی شدن زبان حرکت خواهد کرد که به مفهوم از بین رفتن زبان ها نیست بلکه به این معنی است که بشر برای رسیدن به فهمی مشترک به یک زبان نیاز دارد. به  نظرم تا زمانی که راه دیالوگ را ببندیم، از فضای نقد دور شده و از ساحت عقل جدا می شویم و در این صورت است که به مشکل برخواهیم خورد. متاسفانه جامعه امروز ما از نقد گریزان است. جامعه ما امروزه چندگانه شده و نمی توان درباره اش به تعریف درستی دست یافت.

«ژان لوک نانسی»، فیلسوف برجسته در کتاب «عدالت، عشق، زیبایی» عنوان می کند که زبان، عادلانه ترین چیز در دنیاست چون برای برقراری اش باید یکدیگر را به رسمیت بشناسیم. توجه به زبان نمایش و بازی های زبانی و زمانی در نمایش «شرق دور شرق نزدیک» قابل توجه می باشد. چه نگاهی در این باره داشتید؟

من اساسا به کلمه و زبان دراماتیک در نمایش اعتقاد دارم و به نظرم به جز برخی تجربیات انجام شده ما با غیبت زبان دراماتیک در آثار نمایشی مان مواجه هستیم. اساسا چیزی که امروزه به عنوان نمایشنامه نوشته می شود، یکسری لقلقه های زبانی بسیار ساده است  که به نظر من هیچ خاصیت نمایشی ندارد. برای همین همواره اشاره می کنیم که شاهکارهای نمایشی تنها در آثار آقایان بیضایی و رادی و چند نمایشنامه نویس دیگر وجود دارد. من در طی سال ها نویسندگی سعی کردم به یک زبان واحد ننویسم و به دنبال این بودم که در هر اثرم به شکلی دیگر از زبان نمایشی نزدیک شوم. اگر در این نمایش، لهجه ها را مورد آزمایش قرار دادم، در نمایش «سقراط»، زبان بینابینی بین زبان محاوره و کلاسیک را انتخاب کردم، اما به شکلی یکدست بوده و به نحوی که جنسیت در این نوع زبان در جای خود قرار بگیرد. در نمایش «شرق دور شرق نزدیک» ضمن توجه به روح زنانه و مردانه در زبان نمایشی، به مقوله زبان، لهجه ها و آواها توجه کردم. نمایش «شرق دور شرق نزدیک» پیشنهادی است برای درام نویسی ایران چه در طرح و ساختار و چه در فرم و پرداخت.

حس عدالت خواهی که در آغاز بشریت همگام آدمی بوده، در نمایش تان چه ترکیبی با زبان نمایشی یافته است؟

کاراکتر کامران از همان ابتدای نمایش به شکلی صریح به نقد جامعه می پردازد و مفاهیم عدالت طلبی را می توان در کلامش یافت. صراحت شخصیت اصلی مرد نمایش از دنیایی می آید که دیگر نقدها در لفافه نمی گنجد. در جهانی که نظرات نظریه پردازان و فیلسوفان و ادیبان همراه با صراحتی است که در گذشته کمتر بوده است. شهروند امروز به شکلی مستقیم به سیاستمدارش می گوید که اشتباه کرده است. منتقد کسانی می شود که در جواب اعتراضِ به حق کارگران، آن ها را شلاق زدند و این افرادی که رفتاری غیرانسانی انجام داده اند، باید در پیشگاه خدا و ملت عذرخواهی کنند. امروزه می توان به صراحت جامعه را نقد کرد که با وجود رشد تحصیلکرده ها، جامعه ای بیسواد داریم. با صراحت درباره بی عدالتی های اجتماعی می توان حرف زد و همین صراحت در شیوه نوشتن دیالوگ و مونولوگ نمایشنامه هم وجود دارد و ما در «شرق دور شرق نزدیک» این صراحت را که وامدار عصر حاضر است، رعایت کرده ایم.

پراکنده گویی هایی در کلام «کامران» قابل مشاهده است که به انواع موضوعات مانند ماجرای پزشکی مرحوم کیارستمی و حادثه پلاسکو می پردازد. انتقادات وارده از موضع دادخواهی است؟

شکی نیست که اگر امروزه نسبت به جامعه پزشکی به دلیل رخ دادن قصورهایی نقد داریم، این به معنای نادیده انگاشتن خدمات همه بزرگان علم طبابت در ایران نیست. مشکل این جا است که در کشور اجازه نقد کردن هیچ نهاد و مسئولی را نداریم. راه نقد در جامعه بسته شده و همین انحرافاتی را پدید آورده است. شما ببینید که چرا در جوامع دیگر همانند ایران این همه هتاکی وجود ندارد! کافی است حدفاصل خیابانی را پیاده طی کنید تا شاهد انواع هتاکی ها باشید. متاسفانه تعداد حرف های زشت و زننده چنان است که می توان گفت الان بی ادب ترین ملت دنیا هستیم! همه این ها برخاسته از این است که دیگر از جایی فشارها سرریز می شود. آفت های جامعه ای نقدناپذیر باعث شده که «ادبیات مستراحی» ما پیشرفت کند! چون مستراح جایی است که آدم ها را از انتشار هر نقدی محدود نمی سازد.

دیگر از دیوار نویسی به این فرم از اعتراض رسیده ایم!

روی دیوار مستراح می توان انواع نقدها و انتظارات افراد را دید و جالب این جا است که کارمند همان اداره علیه رئیس خود نقد می نویسد. آن آدم ها با نوشتن نقدها و حتی دشنام ها تخلیه می شوند. این ادبیات مستراحی را باید جدی گرفت و به نظرم مسئولان لازم است هر چند وقت وارد مستراح کارمندان خود شوند و نقدهای نوشته شده را بخوانند، نه این که بخواهند دستور بدهند که روی نوشته ها را رنگ بمالند! اگر هم می خواهند رنگ بزنند به شکلی نباشد که نتوان روی آن دوباره نوشت! دنیای امروز جایی برای حرف ها و اعتراضات اصناف است اما در این کشور هر نقد وارده مترادف با انگ هایی سیاسی می شود. من برای اجرای نمایشی به آلمان رفتم و شهردار شهری در آن جا ما را دعوت کرد. معاون آن شهردار ما را به جایی برد که 30 الی 40 صندلی در آن جا وجود داشت و می گفت هر ردیف از صندلی ها مربوط به صنفی است و هر ماه نمایندگانی از اصناف در مقابل شهردار و معاونش قرار گرفته و درباره اتفاقات خوب و بد شهر صحبت می کنند و همین موجب پویایی جامعه شده است. اما در این جا مسئولان ما فقط آمار می دهند که مثلا ما تعدادی درخت کاشته ایم اما وقتی وارد بطن قضیه می شویم متوجه زد و بندها خواهیم شد!

این حرف ها نیاز به گفت و گویی مجزا دارد و دردها بسیار است. شما در نمایش «شرق دور شرق نزدیک»، به مواجهه ی جهانی آرمانی(اتوپیایی) با جهانی واقعی دست زدید و شخصیت هایی را نشان دادید که در برهوت گمگشتگی به سر می برند. به نظرم این شخصیت ها نامیرا مانده اند، به نحوی که اصلا زنده نبودند که پوست بیندازند و مرگ را تجربه کنند و همواره در یک دالان تاریخی گم شده اند. از منظر شما آن ها از جهان مُردگان برخاسته اند یا از ابتدا عقیم بودند؟

من آن ها را در یک جهان برزخی نشان دادم که در آن می توان هم به شرق دور نظر داشت و هم به شرق نزدیک. شرق دور همان طور که اشاره کردید، مدینه فاضله می باشد. اما باید جست و جو کرد که اصلا چنین جایی وجود دارد و یا تنها امری ذهنی است! در صورت وجودش چگونه آدمی می تواند با تلاش به سراغ چنین جهانی برود؟

زن نمایش انگار باردار همه تطورات بشری در طول دوران ها است!

زن نمایش از شرق دور حرف می زند اما در شرق نزدیک زندگی می کند. این زن که «هانا» به معنای پناه می باشد، مادر است و باردار تاریخ می باشد و در رحِمش، سرهای بریده برخی افراد نهفته است.

رقص پایانی نشانه ای از نجاتش می تواند باشد.

 تلاش آدم ها در این است که با کمک موسیقی و رقص و آواز و شعر و ادبیات از برزخ گذر کرده و به زندگی برسند. ما هر چقدر با استفاده از تجهیزات جهان مدرن، شکلی از زیبایی بیابیم، باز هم شکننده خواهیم بود و تنها چیزی که می تواند ما را نجات دهد، موسیقی و شعر و نمایش و سینما است. ما یادمان باشد که ملت کیارستمی و تقوایی و بیضایی و فردوسی و اخوان و شاملو و کمال الملک و همه بزرگان فرهنگ و ادب و هنر و اندیشه هستیم نه ملت سلجوقی ها و شاهانی از این دست. آن ها هیچ نقشی در زیبایی تاریخ ما ندارند. پس اگر می خواهیم زنده بمانیم باید به پاسداشت هنر و روح زندگی که در رقص و آواز و شعر و ادبیات و داستان ما جاری است، بپردازیم. ما در نمایش «شرق دور شرق نزدیک» تلاش مان را برای اهمیت بخشی به هنر تئاتر به خرج دادیم و امیدوارم مورد رضایت مخاطبان قرار بگیرد. از شما هم بابت توجه و درک عمیق تان به نمایش ما تشکر می کنم و این که با توجه به سواد و اطلاعاتی که دارید، گفت و گوی کاملا متفاوتی را رقم زدید.

telegram instagram twitter email print chain

http://ainenews.ir/fa/news-details/3748/

chapta

نظرات حاوی توهین و هرگونه نسبت ناروا به اشخاص حقیقی و حقوقی منتشر نمی‌شود.
نظراتی که غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نمی‌شود.

نقد

تبلیغات

یادداشت

گفتگو